از لیزر امروزه میتوان بعنوان یک ابزار کارآمد و استاندارد در بسیاری از شیوه های جراحی استفاده کرد . جراحان فک و صورت از اواسط دهه 1960 کار با لیزر را آغاز نمودند و با معرفی دستگاههای کوچک ، قابل حمل و ارزان ، راه ورود به مطبهای دندانپزشکی باز گردید .
. در آغاز ، دانشمندانی نظیر « بور » و « پلانک » تئوری هایی مطرح کردند که درادامه توسط نابغۀ قرن « آلبرت اینشتن » تکمیل شد . اینشتن درسال 1917 ، اصل و جوهر پیچیدۀ نور را بعنوان یک سیستم الکترو دینامیکی در مقاله اش تحت عنوان « تئوری کوانتومی تشعشع » بیان کرد . این کشف که بر پایۀ تئوری کوانتومی استوار بود ، به این موضوع می پرداخت که تابش نوررا می توان بسته های انرژی ( بنام فوتون ) به حساب آورد ، که درآن هر فوتون دارای انرژی خاصی ( مطابق با فرکانس امواج آن بسته ) می باشد . اینشتن نظریۀ وجود فوتونها و گسیل آنها را براساس پدیدۀ نشر برانگیخته ( گسیل القایی یا تحریک شده ) مطرح کرد .
پس از او در سال 1940 ، دانشمند روسی بنام « فابریکانت » دررسالۀ دکترای خود ، تولیدتابشهای تقویت شده راباثبات رساند . درسال 1954 ، » چارلز تانز» فیزیکدان دانشگاه کلمبیا ، با استفاده از گاز آمونیاک در ناحیۀ مایکروویو ، موفق به ساخت میزر شد که این نخستین کاربرد برای پدیدۀ گسیل القایی محسوب می شد .
در همین زمان « الکساندرپروخوروف » و « نیکلای باسوف » در مؤسسۀ فیزیک لبدوف در مسکو ، محاسبات دقیقی به منظور تعیین شرایط مورد نیاز جهت عملکرد لیزر انجام دادندو مدت کوتاهی پس از ارائۀ گزارش تانز نتایج خود را منتشر کردند . سهم این افراد به همراه تانز در عرصۀ میزر ، در سال 1964 با اهدای جایزۀ نوبل فیزیک به این سه تن ، به رسمییت شناخته شد .
در همین سالها « گوردن گلد» دانشجوی دکترای دانشگاه کلمبیا ، به فعالیت در زمینۀ تعیین شرایط و امکانات مورد نیاز برای گسیل القایی ، در ناحیۀ طول موج مرئی پرداخت و نتایج کار خود را در سال 1957 در دفترچه ای یادداشت کرد ، اما تلاشی در جهت چاپ این نتایج به عمل نیاورد . با این وجود « گلد » نخستین کسی بود که در یادداشتهای خود ، کلمۀ لیزر را بکار برد در حالی که تانز و شاولو ایدۀ خود را تحت عنوان « میزر نوری » توصیف کرده بود ند .
تا آن زمان تصور می شد که گازها ، بهترین مواد برای ساخت لیزر می باشند ، اما فیزیکدان جوان بنام « تئودور میمن » در آزمایشگاه تحقیقاتی هاگز در کالیفرنیا با این عقیده موافق نبود . او از کریستالهای «یاقوت مصنوعی » برای ساخت لیزر استفاده کرد . او توانست در اواسط سال 1960 ، نخستین لیزر جهان را با استفاده از میله یاقوت مصنوعی بسازد . این لیزر از نوع جامد بوده و رنگ قرمز دارد . بدین ترتیب عصر لیزر آغاز شد . خبر ساخت لیزر بسرعت در سراسر جهان طنین انداز شد و در مدت کوتاهی ، لیزرهای مختلف با طول موجها و مواد مختلف به بازار عرضه شد .
نخستین لیزر گازی جهان ( لیزر هلیوم – نئون ) توسط پرفسور ایرانی « علی جوان » با همکاری « بنت » در نیوجرسی آمریکا در سال 1961 ساخته شد .
دهۀ 60 با رشد ناگهانی و سریع ساخت انواع لیزر همراه بود ، اما این سرعت در دهۀ 70 کاهش یافت .
پس از تحقیقات گسترده ، محققان توانستند از لیزرهای سرد و یا کم حرارت مانند « اربیوم یاگ » جهت برداشتن بافتهای سخت دندنی و تراش آن استفاده کنند . از اثرات گرمایی تخریبی لیزر درجراحی بصورت جاقوی جراحی در جراحیهای بافت نرم و سایرنواحی بدن استفاده می شود . بدنبال تلاش محققین ، سازمان غذا و داروی آمریکا در ماه مه سال 1990 با کاربرد کلینیکی لیزرها در جراحیهای بافت نرم دهان موافقت نمود ،
لازم به ذکراست که کاربرد لیزر در جراحی فک و صورت را میتوان بصورتهای زیر نام برد :
1- جراحیهای بافت نرم بدون نیاز به بیحسی و در اغلب موارد بدون نیاز به بخیه مانند درمان ضایعات عروقی
2 – برداشت و حذف ضایعات خوش خیم و بدخیم
3- استریل کردن نواحی از جمله کانال دندانی و منطقۀجراحی
4 – درمان sleep apnea
5- جراحیهای بافت سخت از جمله اپبکو
6- موارد تشخیصی از جمله تشخیص ضایعات پیش سرطانی
7- استفاده ازلیزرهای کم توان جهت تحریک فعالیت سلولها ، ترمیم سلولی و بافتی ، فیزیوتراپی ناحیۀ دهان ، فک و صورت ، تسکینو کاهش درد ، کاهش ادم و التهابات وایمونولوژی
8 – جوانسازی پوست
9- دردرمانهای ایمپلنت با استفاده ازلیزهای کم توان و پر توان
10 – درمان دردهای صورتی و مفصلی
11- دردرمانهای پریو جهت افزایش طول تاج ، حذف جرمهای دندانی و جراحیهای لثه
12 – حذف خالها
لیزرهای مورد استفاده در جراحی دهان ، فک و صورت :
طول موجهای متفاوتی از لیزر را میتوان در جراحی مورد استفاده قرار داد . با توجه به خصوصیات طول موجهای گوناگون ، جراح میتواند یک لیزر خاص را برای هدف درمانی انتخاب کند .
لیزر CO2 ( طول موج 10660 نانومتر ) با تمایل زیادی که به بافتهای نرم حاوی آب دارد ، کاربرد زیادی در جراحی صورت یافته است . انرژی جذب شده باعث تبخیر مایعات داخل و خارج سلولی میشود و عروق خونی 500 میکرونی و یا کوچکتر نیز به شکل خود بخود بسته میشود .
لیزر ND – YAG ( طول موج 1064 نانومتر ) دارای خصوصیاتی متفاوت از لیزر CO2 است . این لیزر در نزدیکی طیف مادون قرمز قرار داشته و حداقل جذب در بافت سطحی را دارد ، لذا نفوذ نسجی آن حداکثر است که میتواند در انعقاد بافتی مؤثر باشد و عروقی با قطر 2-3 میلی متر راببندد .
لیزر ER – YAG ( طول موج 2940 نانومتر ) بعلت تمایل زیادش به جذب در مولکول آب و نحوه تولید آن ، جذب سحطی بالا و عمق نفوذ بسیار کمی را داراست . به همین علت از این لیزر در جراحیهای بافت سخت میتوان به خوبی استفاده کرد . همچین بواسطه جذب سطحی بالا باعث آسیب حرارتی حداقل بر روی پوست بوده و در جراحیهای زیبایی و جوانسازی پوست کاربرد فراوان دارد .
لیزر HO – YAG ( طول موج 2100 نانومتر ) با انتقال حرارتی حداقل و توانایی عبور از محلول سالین و رینگر ، و نیز صدمات مینی موم به بافتهای مجاور لیزری بسیار مفید در جراحی های مفصل بحساب می آید . همزمان با آرتروسکوپی مفصل میتوان ازاین لیزر ، به اصلاح شکل دیسک ، برش دیسک مفصلی و یا حذف غشاء سینوویال استفاده کرد .
لیزر آرگون ( طول موج 514 نانومتر ) برای درمان ضایعات پوستی ،لبی و دهانی حاوی عروق خونی فراوان استفاده میشود . این لیزر توسط بافتهای حاوی رنگدانه همچون همو گلوبین گلبولهای قرمز ، ملانین ملانوسیتها و دیگر رنگدانه های تیره جذب میشود . از سوی دیگر جذب آن در آب چندان زیاد نیست و میتواند لایه های سطحی اپیدرم را از صدمات دور نگه دارد .
لیزر دیود نیمه هادی ( طول موج 805 – 980 نانومتر ) با دستگاه قابل حمل ، کوچک و ارزان وسیله قابل اعتماد و مؤثر در جراحی دهان ، فک و صورت میباشد . میزان نفوذ نور در طول موج 980 نانومتر کمتر از لیزر ND – YAG است که کاربرد آن را برای درمان ضایعات سطحی و میان بافتی قابل قبول کرده است .
